Bürgergeld-Betrug in Deutschland – postępowanie karne przeciwko Polakom za Sozialleistungsbetrug
Zarzut Sozialleistungsbetrug w Niemczech, czyli oszustwa związanego ze świadczeniami socjalnymi, może prowadzić do poważnego postępowania karnego w Niemczech. W praktyce sprawy dotyczą często sytuacji, w których osoba pobierająca Bürgergeld rozpoczyna pracę, otrzymuje dodatkowy dochód, zmienia sytuację mieszkaniową albo uzyskuje inne środki finansowe i nie przekazuje odpowiedniej informacji do Jobcenter.
Nie każda nieprawidłowość w dokumentach albo spóźnione zgłoszenie zmiany oznacza jednak automatycznie Betrug zgodnie z § 263 StGB.
Dla odpowiedzialności karnej szczególnie ważne jest ustalenie, jakie informacje posiadał Jobcenter, co wiedział podejrzany, czy rozumiał obowiązek zgłoszenia zmiany oraz czy świadomie chciał uzyskać świadczenia, które mu się nie należały.
Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht i reprezentuje polskich obywateli w postępowaniach karnych w Niemczech. Prowadzi obronę między innymi w sprawach dotyczących Sozialleistungsbetrug, Bürgergeld-Betrug, Betrug gemäß § 263 StGB, Schwarzarbeit oraz innych przestępstw gospodarczych i majątkowych.
Praktyczny przykład – nowa praca podczas pobierania Bürgergeld
Wyobraźmy sobie następującą sytuację.
Polski pracownik mieszka od kilku lat w Niemczech.
Po utracie pracy składa wniosek o Bürgergeld.
Jobcenter przyznaje mu świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania i mieszkania.
Po kilku miesiącach mężczyzna znajduje pracę w firmie budowlanej.
Początkowo ma pracować jedynie kilka dni próbnych.
Później otrzymuje normalną umowę i miesięczne wynagrodzenie.
Mężczyzna zakłada, że pracodawca automatycznie przekaże wszystkie informacje niemieckim urzędom.
Nie informuje samodzielnie Jobcenter o rozpoczęciu zatrudnienia.
Przez kolejne miesiące na jego konto nadal wpływa Bürgergeld, a równocześnie otrzymuje wynagrodzenie.
Po pewnym czasie Jobcenter porównuje dane i ustala, że mężczyzna był zatrudniony.
Oprócz żądania zwrotu pieniędzy sprawa zostaje przekazana organom ścigania.
Przeciwko polskiemu pracownikowi rozpoczyna się postępowanie karne wegen Betrugs gemäß § 263 StGB.
Podejrzany tłumaczy:
„Nie chciałem nikogo oszukać. Myślałem, że pracodawca zgłosił zatrudnienie i Jobcenter samo przeliczy świadczenie”.
Właśnie pytanie o świadomość i zamiar podejrzanego może stać się jednym z najważniejszych elementów całej obrony.
Co oznacza Sozialleistungsbetrug w Niemczech?
Określenie Sozialleistungsbetrug opisuje w praktyce oszustwa związane z uzyskiwaniem świadczeń socjalnych.
Podstawą odpowiedzialności karnej może być § 263 StGB – Betrug.
Nie wystarczy jednak samo ustalenie, że osoba otrzymała świadczenie w zbyt wysokiej wysokości.
Trzeba sprawdzić, czy Jobcenter został wprowadzony w błąd, czy doszło do szkody majątkowej oraz czy podejrzany działał świadomie w celu uzyskania nienależnej korzyści majątkowej.
Obowiązek zgłoszenia zmiany sytuacji do Jobcenter
Osoba pobierająca świadczenia ma określone obowiązki informacyjne.
Może być zobowiązana do poinformowania Jobcenter o zmianach istotnych dla prawa do świadczenia albo jego wysokości.
Może to dotyczyć między innymi rozpoczęcia pracy, zmiany wysokości wynagrodzenia, uzyskania dodatkowego dochodu, zmiany miejsca zamieszkania albo innych okoliczności mających znaczenie dla wypłacanych świadczeń.
Spóźnione zgłoszenie nie oznacza automatycznie oszustwa
To bardzo ważne.
Samo ustalenie, że informacja została przekazana Jobcenter z opóźnieniem, nie odpowiada jeszcze na pytanie o odpowiedzialność karną.
Trzeba ustalić, dlaczego doszło do opóźnienia.
Inaczej należy oceniać osobę, która celowo ukrywa dochód przez wiele miesięcy, a inaczej osobę, która błędnie zakładała, że informacja została automatycznie przekazana przez pracodawcę albo inny urząd.
Czy pracodawca automatycznie informuje Jobcenter?
Wielu pracowników zakłada, że skoro zatrudnienie zostało zgłoszone do systemu ubezpieczeń społecznych, Jobcenter automatycznie otrzyma wszystkie informacje.
Takie założenie może prowadzić do problemów.
Osoba otrzymująca świadczenie posiada własne obowiązki informacyjne.
Dlatego przy obronie szczególnie ważne jest ustalenie co podejrzany rzeczywiście wiedział o tych obowiązkach i jakie informacje otrzymał od Jobcenter.
Pisma z Jobcenter mogą być ważnym dowodem
Jobcenter zazwyczaj przekazuje osobom pobierającym świadczenia informacje dotyczące obowiązków współpracy i zgłaszania zmian.
W postępowaniu karnym prokuratura może argumentować, że podejrzany został wyraźnie poinformowany o obowiązku zgłoszenia dochodu.
Dlatego trzeba dokładnie przeanalizować jakie dokumenty otrzymał, w jakim języku były sporządzone oraz czy ich treść była dla niego zrozumiała.
Bariera językowa może mieć znaczenie
Polski obywatel może posiadać ograniczoną znajomość języka niemieckiego.
Nie oznacza to automatycznie braku odpowiedzialności.
Może jednak mieć znaczenie przy ustalaniu, czy rzeczywiście rozumiał formularze, pouczenia oraz obowiązek poinformowania Jobcenter o określonej zmianie.
Szczególnie istotne może być to, czy podczas składania wniosku korzystał z pomocy innej osoby.
Praktyczny przykład – dodatkowa praca na Minijob
Wyobraźmy sobie, że osoba pobierająca Bürgergeld podejmuje niewielką dodatkową pracę.
Otrzymuje miesięcznie kilkaset euro.
Uważa, że tak mały dochód nie ma znaczenia dla świadczenia.
Nie zgłasza zatrudnienia.
Po kilku miesiącach Jobcenter ustala istnienie dochodu.
Także wtedy może powstać podejrzenie Sozialleistungsbetrug.
Dla obrony trzeba jednak sprawdzić, czy podejrzany rzeczywiście wiedział, że musi zgłosić ten dochód oraz czy świadomie chciał uzyskać zbyt wysokie świadczenie.
Praca na czarno i jednoczesne pobieranie Bürgergeld
Znacznie poważniejsza sytuacja może powstać wtedy, gdy osoba otrzymuje Bürgergeld, a równocześnie wykonuje Schwarzarbeit i otrzymuje wynagrodzenie w gotówce.
Jeżeli dochód jest celowo ukrywany przed Jobcenter, może pojawić się nie tylko problem związany ze świadczeniami, lecz również dalsze zarzuty dotyczące nielegalnego zatrudnienia.
Takie sprawy mogą prowadzić do działań Jobcenter, Zoll, Finanzkontrolle Schwarzarbeit, policji oraz prokuratury.
Gotówka nie oznacza automatycznie ukrytego dochodu
Jeżeli podczas przeszukania albo kontroli u podejrzanego zostanie znaleziona większa suma gotówki, organy mogą próbować ustalić jej pochodzenie.
Samo posiadanie gotówki nie dowodzi jednak automatycznie, że są to niezgłoszone dochody z pracy.
Pieniądze mogą pochodzić z oszczędności, pożyczki, sprzedaży samochodu albo innych legalnych źródeł.
Dlatego trzeba dokładnie przeanalizować pochodzenie zabezpieczonych środków.
Nieujawnione konto bankowe
Problemy mogą pojawić się również wtedy, gdy Jobcenter ustali istnienie rachunku bankowego, którego wcześniej nie znał.
Samo posiadanie dodatkowego konta nie oznacza automatycznie oszustwa.
Znaczenie ma przede wszystkim to, jakie środki znajdowały się na koncie, skąd pochodziły oraz czy były istotne dla prawa do świadczenia.
Pieniądze na polskim koncie bankowym
W praktyce polski obywatel mieszkający w Niemczech może nadal posiadać konto bankowe w Polsce.
Jeżeli znajdują się na nim oszczędności albo regularnie wpływają tam pieniądze, Jobcenter może zainteresować się tym rachunkiem.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy przelew jest dochodem mającym wpływ na świadczenie.
Może chodzić o własne oszczędności, zwrot pożyczki albo pieniądze należące do innej osoby.
Każda transakcja powinna zostać oceniona indywidualnie.
Przelewy od rodziny z Polski
Wyobraźmy sobie, że rodzice regularnie przesyłają podejrzanemu pieniądze z Polski.
Jobcenter może uznać te przelewy za istotne dla wysokości świadczenia.
Podejrzany twierdzi natomiast, że były to pożyczki, które musi zwrócić.
Wtedy szczególne znaczenie mogą mieć umowy pożyczki, wiadomości, tytuły przelewów oraz rzeczywisty sposób rozliczeń.
Wspólne mieszkanie z partnerem
Innym źródłem sporów może być sytuacja mieszkaniowa.
Osoba pobierająca świadczenie mieszka z partnerem albo partnerką.
Jobcenter może uznać, że istnieje Bedarfsgemeinschaft, podczas gdy zainteresowani twierdzą, że prowadzą oddzielne gospodarstwa finansowe.
Jeżeli prokuratura uzna, że istotne informacje zostały celowo ukryte, może pojawić się zarzut Sozialleistungsbetrug.
Samo wspólne mieszkanie nie odpowiada na wszystkie pytania
Fakt, że dwie osoby mieszkają pod jednym adresem, nie powinien automatycznie rozstrzygać całej sprawy.
Trzeba ustalić kto płaci czynsz, czy istnieje wspólne konto, jak rozliczane są wydatki, od kiedy osoby mieszkają razem oraz jakie informacje zostały przekazane Jobcenter.
Nieujawniona zmiana miejsca zamieszkania
Także przeprowadzka może mieć znaczenie dla świadczeń.
Jeżeli osoba otrzymuje środki na mieszkanie, którego faktycznie już nie zajmuje, organy mogą podejrzewać, że świadczenia były pobierane nienależnie.
Nie każda opóźniona aktualizacja adresu oznacza jednak świadome oszustwo.
Ponownie decydujące są wiedza i zamiar podejrzanego.
Pobyt w Polsce a Bürgergeld
W sprawach dotyczących polskich obywateli mogą pojawiać się również pytania dotyczące pobytu poza Niemcami.
Jeżeli osoba otrzymująca świadczenia przez dłuższy czas przebywa w Polsce, Jobcenter może badać, czy wszystkie warunki dalszego otrzymywania świadczenia były spełnione.
Samo przekroczenie granicy albo krótka wizyta w Polsce nie oznacza automatycznie przestępstwa.
Trzeba dokładnie ustalić czas pobytu, wcześniejsze uzgodnienia z Jobcenter oraz wpływ nieobecności na świadczenie.
Jobcenter żąda zwrotu pieniędzy – czy to już oznacza przestępstwo?
Nie.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Jobcenter może uznać, że w przeszłości wypłacono zbyt wysoką kwotę i zażądać jej zwrotu.
Taki obowiązek zwrotu nie oznacza jeszcze automatycznie, że doszło do Betrug.
Prawo socjalne i prawo karne mają różne przesłanki.
Możliwe jest więc, że świadczenie trzeba zwrócić, ale nie można udowodnić celowego oszustwa.
Rückforderung i Strafverfahren to dwie różne sprawy
Osoba może otrzymać jednocześnie Bescheid o zwrocie świadczeń oraz pismo dotyczące postępowania karnego.
Nie należy ich ze sobą utożsamiać.
Kwestionowanie decyzji Jobcenter może wymagać innych kroków niż obrona przed zarzutem Bürgergeld-Betrug.
Jak ustalana jest wysokość szkody?
W postępowaniu karnym prokuratura może obliczyć, ile pieniędzy zostało rzekomo wypłaconych bez podstawy.
Takie wyliczenie powinno zostać dokładnie sprawdzone.
Jeżeli podejrzany miał mimo dodatkowego dochodu prawo do części świadczenia, nie można automatycznie traktować całej wypłaconej kwoty jako szkody.
Dochód nie musi oznaczać utraty całego świadczenia
To szczególnie ważne w sprawach dotyczących zatrudnienia.
Rozpoczęcie pracy nie musi automatycznie oznaczać, że od pierwszego dnia nie istnieje już żadne prawo do świadczenia.
Dlatego przy wyliczaniu rzekomej szkody trzeba ustalić rzeczywistą wysokość dochodu oraz prawidłową wysokość świadczenia po jego uwzględnieniu.
Błędne wyliczenie szkody może znacząco zwiększyć zarzut
Jeżeli prokuratura przyjmie zbyt wysoką kwotę, może to negatywnie wpłynąć na ocenę całego postępowania.
Dlatego jednym z najważniejszych elementów obrony może być dokładne przeliczenie każdego miesiąca oddzielnie.
Każdy miesiąc powinien zostać przeanalizowany osobno
Wyobraźmy sobie, że prokuratura zarzuca podejrzanemu pobieranie zbyt wysokich świadczeń przez rok.
Nie oznacza to automatycznie, że sytuacja była identyczna przez wszystkie dwanaście miesięcy.
W jednym miesiącu podejrzany mógł nie mieć żadnego dochodu.
W kolejnym otrzymał tylko niewielkie wynagrodzenie.
Później rozpoczął pełne zatrudnienie.
Dlatego każdy okres powinien zostać dokładnie sprawdzony.
Dane od pracodawcy mogą stać się dowodem
Organy mogą uzyskać informacje dotyczące zatrudnienia, wynagrodzenia oraz okresów pracy.
Dokumentacja pracodawcy może pokazać, kiedy dokładnie rozpoczęło się zatrudnienie i jakie wynagrodzenie rzeczywiście wypłacono.
To może działać zarówno na niekorzyść podejrzanego, jak i ograniczyć zakres zarzutu.
Wyciągi bankowe jako dowód
W postępowaniach o Bürgergeld-Betrug dużą rolę mogą odgrywać wyciągi bankowe.
Organy mogą analizować wpływy wynagrodzenia, przelewy od innych osób i wypłaty gotówkowe.
Nie należy jednak automatycznie traktować każdego wpływu na konto jako dochodu z pracy.
WhatsApp może wyjaśnić charakter przelewów
Jeżeli na konto wpływały pieniądze od znajomego, wiadomości mogą pokazać ich rzeczywisty charakter.
Przykładowo komunikacja może potwierdzić, że chodziło o zwrot wcześniej pożyczonych pieniędzy, a nie o wynagrodzenie.
Dlatego WhatsApp, SMS oraz inne wiadomości mogą stać się ważnym dowodem obrony.
Fałszywe dokumenty mogą prowadzić do dodatkowych zarzutów
Sytuacja może stać się poważniejsza, jeżeli podejrzany świadomie przedstawił Jobcenter sfałszowane dokumenty.
Może chodzić przykładowo o fałszywe wyciągi bankowe, umowy, zaświadczenia o wynagrodzeniu albo dokumenty dotyczące mieszkania.
Wtedy obok Betrug mogą pojawić się również inne zarzuty, w szczególności związane z Urkundenfälschung.
Besonders schwerer Fall des Betrugs
W szczególnie poważnych przypadkach § 263 StGB przewiduje surowsze konsekwencje.
Nie oznacza to jednak, że każdy dłuższy okres pobierania świadczeń automatycznie stanowi szczególnie ciężki przypadek.
Trzeba dokładnie przeanalizować wysokość szkody, czas trwania zachowania oraz konkretny sposób działania podejrzanego.
Nie składaj pochopnych wyjaśnień na policji
Osoba podejrzana ma prawo do odmowy składania wyjaśnień w Niemczech.
W sprawie o Sozialleistungsbetrug spontaniczne wyjaśnienia mogą być szczególnie problematyczne.
Podejrzany może powiedzieć:
„Wiedziałem, że powinienem to zgłosić, ale zrobiłem to za późno”.
Taka wypowiedź może zostać później wykorzystana przy ocenie świadomości podejrzanego.
Dlatego przed przedstawieniem szczegółowego stanowiska warto najpierw poznać materiał dowodowy.
Akteneinsicht – co posiada prokuratura?
Jednym z najważniejszych kroków obrony jest uzyskanie Akteneinsicht, czyli wglądu do akt.
Dopiero wtedy można sprawdzić jakie informacje Jobcenter przekazał prokuraturze, jakie formularze podpisał podejrzany, jakie dochody ustalono oraz jak obliczono rzekomą szkodę.
Bez znajomości akt składanie szczegółowych wyjaśnień może być przedwczesne.
Jak wygląda obrona w praktycznym przykładzie?
W naszym przykładzie trzeba przede wszystkim ustalić dokładną datę rozpoczęcia pracy.
Następnie należy sprawdzić jakie wynagrodzenie rzeczywiście otrzymywał podejrzany, czy informował Jobcenter w inny sposób, czy pracodawca przekazywał jakieś informacje, jakie pouczenia otrzymał podejrzany, czy rozumiał ich treść oraz jak długo Jobcenter nadal wypłacał świadczenia.
Następnie należy ponownie obliczyć rzeczywistą wysokość ewentualnej nadpłaty.
Może się okazać, że kwota przyjęta początkowo przez organy jest zbyt wysoka.
Czy można udowodnić zamiar oszustwa?
To jedno z centralnych pytań.
Jeżeli podejrzany rzeczywiście uważał, że zatrudnienie zostało automatycznie zgłoszone, trzeba zbadać, czy można mu udowodnić świadome wprowadzanie Jobcenter w błąd.
Nie wystarczy automatycznie utożsamić błędu lub zaniedbania z umyślnym Betrug.
Czy postępowanie za Sozialleistungsbetrug może zostać umorzone?
Nie każde postępowanie karne za Bürgergeld-Betrug w Niemczech musi zakończyć się skazaniem.
Może się okazać, że nie można wystarczająco udowodnić zamiaru, podejrzany przekazał część informacji, Jobcenter posiadał już istotne dane albo wysokość zarzucanej szkody została nieprawidłowo obliczona.
W zależności od materiału dowodowego należy więc sprawdzić możliwość umorzenia postępowania karnego w Niemczech albo istotnego ograniczenia zarzutów.
Rechtsanwalt Andreas Junge – obrona Polaków w sprawach o Sozialleistungsbetrug
Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht i posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu postępowań karnych przeciwko Polakom w Niemczech.
Reprezentuje klientów między innymi w sprawach dotyczących Sozialleistungsbetrug, Bürgergeld-Betrug, Betrug gemäß § 263 StGB, Schwarzarbeit, fałszywych dokumentów oraz innych postępowań karnych w Niemczech.
Obrona prowadzona jest przed policją, prokuraturami i sądami na terenie całych Niemiec.
W takich sprawach szczególnie ważne jest dokładne sprawdzenie formularzy Jobcenter, pouczeń, rzeczywistych dochodów, obowiązków informacyjnych oraz prawidłowej wysokości ewentualnej nadpłaty.
W prowadzonych przez Rechtsanwalt Andreas Junge porównywalnych sprawach ponadprzeciętnie wiele postępowań kończy się umorzeniem. Nie stanowi to gwarancji wyniku konkretnej sprawy, ponieważ każde postępowanie zależy od indywidualnych okoliczności i materiału dowodowego.
Bürgergeld-Betrug w Niemczech – nie każda nadpłata oznacza oszustwo
Praktyczny przykład pokazuje, dlaczego postępowanie karne za Sozialleistungsbetrug w Niemczech wymaga dokładnej analizy.
Samo ustalenie, że Jobcenter wypłacił za dużo pieniędzy, nie wystarcza jeszcze do skazania za Betrug.
Trzeba dokładnie ustalić jakie informacje posiadał Jobcenter, czego nie zgłoszono, czy podejrzany znał swój obowiązek, czy działał świadomie oraz jaka była rzeczywista wysokość nienależnie wypłaconych świadczeń.
Wczesne zaangażowanie doświadczonego adwokata od Sozialleistungsbetrug w Niemczech pozwala uzyskać Akteneinsicht, przeanalizować dokumentację Jobcenter, dane dotyczące dochodu i wyliczenie szkody oraz przygotować indywidualną strategię obrony.
Dla polskiego podejrzanego może to mieć zasadnicze znaczenie dla zakwestionowania zarzutu, zmniejszenia przypisywanej szkody oraz – jeżeli pozwala na to sytuacja dowodowa – osiągnięcia umorzenia postępowania karnego w Niemczech.