Scheinselbstständigkeit w opiece w Niemczech – postępowanie karne przeciwko Polakom i skuteczna obrona

Polscy opiekunowie, pielęgniarki i osoby świadczące usługi opiekuńcze w Niemczech często pracują jako samodzielni przedsiębiorcy lub na podstawie umów honorarowych. Taki model współpracy nie jest sam w sobie nielegalny. Problemy mogą jednak powstać wtedy, gdy Deutsche Rentenversicherung, Zoll lub prokuratura uznają, że osoba formalnie samozatrudniona była w rzeczywistości pracownikiem.

Zarzut Scheinselbstständigkeit w branży opiekuńczej może mieć poważne konsekwencje zarówno dla osoby wykonującej usługi, jak i dla przedsiębiorstwa, domu opieki lub Pflegedienst, który korzystał z jej pracy. W grę mogą wchodzić zaległe składki na ubezpieczenia społeczne, dodatkowe zobowiązania finansowe, a w określonych przypadkach również postępowanie karne w Niemczech.

Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht oraz certyfikowanym doradcą w zakresie prawa karnego skarbowego. Od wielu lat reprezentuje polskich klientów w sprawach dotyczących Scheinselbstständigkeit, Schwarzarbeit, nieodprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne oraz związanych z tym zarzutów karnych. Prowadzi obronę na terenie całych Niemiec.

Kiedy opiekun może zostać uznany za Scheinselbstständiger?

O statusie osoby wykonującej pracę nie decyduje wyłącznie nazwa podpisanej umowy. Również posiadanie działalności gospodarczej i regularne wystawianie faktur nie przesądzają automatycznie, że mamy do czynienia z rzeczywistym samozatrudnieniem.

W przypadku Scheinselbstständigkeit w Niemczech zasadnicze znaczenie ma sposób, w jaki współpraca była faktycznie wykonywana.

Organy mogą badać, czy opiekun był włączony w organizację domu opieki lub Pflegedienst, czy pracował według narzuconego grafiku, otrzymywał polecenia, korzystał z infrastruktury placówki oraz w jakim zakresie mógł samodzielnie organizować swoją działalność.

Im bardziej rzeczywisty sposób wykonywania usług przypomina typowe zatrudnienie pracownicze, tym większe może być ryzyko uznania działalności za pozorne samozatrudnienie w Niemczech.

Scheinselbstständigkeit w domu opieki

Szczególne znaczenie mają sprawy dotyczące samozatrudnionych opiekunów w niemieckich domach opieki.

Praca w stacjonarnej placówce wymaga zazwyczaj współdziałania z innymi pracownikami, przestrzegania określonych procedur oraz zapewnienia ciągłości opieki. Z tego względu organy mogą badać, czy osoba formalnie pracująca na własny rachunek nie została w rzeczywistości zintegrowana ze strukturą organizacyjną placówki.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba pracująca na podstawie umowy honorarowej automatycznie jest Scheinselbstständiger. Konieczna jest indywidualna analiza rzeczywistych warunków pracy.

Orzecznictwo Bundessozialgericht w sprawach personelu opiekuńczego

Dla Scheinselbstständigkeit w Pflege duże znaczenie ma orzecznictwo Bundessozialgericht (BSG).

W orzecznictwie dotyczącym personelu pielęgniarskiego pracującego na podstawie umów honorarowych BSG zwracał szczególną uwagę na rzeczywiste włączenie takiej osoby w organizację placówki.

Dla oceny statusu mogą mieć znaczenie między innymi organizacja dyżurów, współpraca z personelem zatrudnionym przez placówkę, zakres samodzielności oraz możliwość rzeczywistego kształtowania własnej działalności gospodarczej.

Dlatego w postępowaniu dotyczącym Scheinselbstständigkeit w branży Pflege konieczna jest analiza konkretnego modelu współpracy, a nie tylko nazwy umowy.

Ambulante Pflege a Scheinselbstständigkeit

Inaczej może wyglądać sytuacja osoby świadczącej ambulante Pflege w Niemczech, a inaczej opiekuna pracującego stale w jednej placówce.

Organy mogą badać, kto ustalał godziny wizyt, kto przydzielał pacjentów, czy opiekun mógł odmówić wykonania konkretnego zlecenia oraz czy pracował dla kilku niezależnych klientów.

Znaczenie może mieć również to, czy dana osoba posiadała własną organizację przedsiębiorstwa, ponosiła własne ryzyko gospodarcze i samodzielnie decydowała o sposobie wykonywania usług.

Dlatego zarzutu Scheinselbstständigkeit jako opiekun w Niemczech nie można prawidłowo ocenić na podstawie jednego kryterium.

Polska opiekunka w Niemczech a pozorne samozatrudnienie

Problem może dotyczyć również osób świadczących indywidualną opiekę nad seniorami w Niemczech.

W takich przypadkach szczegółowo analizowany może być sposób organizacji pobytu i pracy opiekuna, zakres jego obowiązków, możliwość samodzielnego decydowania o czasie wykonywania usług oraz rzeczywista zależność od zleceniodawcy.

Samo posiadanie polskiej działalności gospodarczej nie rozstrzyga jeszcze statusu w niemieckim systemie prawnym.

Jednocześnie nie można automatycznie zakładać, że każdy polski opiekun świadczący usługi w Niemczech jest pracownikiem. Decydujące znaczenie mają konkretne warunki wykonywania pracy.

§ 266a StGB – nieodprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne

Jeżeli osoba przedstawiana jako samozatrudniona zostanie później uznana za pracownika, może powstać problem zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w Niemczech.

Dla osoby uznanej przez organy za pracodawcę szczególnie poważny może być zarzut z § 266a StGB – Vorenthalten und Veruntreuen von Arbeitsentgelt.

W przypadku wielu opiekunów i kilku lat współpracy wyliczone zaległości mogą osiągnąć znaczne kwoty. W konsekwencji sprawa, która rozpoczęła się od kontroli statusu zatrudnienia, może przekształcić się w poważne postępowanie karne z § 266a StGB.

Profesjonalna obrona powinna dokładnie zweryfikować zarówno status poszczególnych osób, jak i sposób obliczenia zarzucanych zaległości.

Nie każda Scheinselbstständigkeit oznacza przestępstwo

Jest to jeden z najważniejszych aspektów obrony przed zarzutem Scheinselbstständigkeit.

Nawet jeżeli Deutsche Rentenversicherung uzna po kontroli, że konkretna osoba powinna była być traktowana jako pracownik, nie oznacza to automatycznie, że przedsiębiorca świadomie dopuścił się przestępstwa.

Kwestia obowiązku zapłaty składek oraz odpowiedzialność karna wymagają odrębnej analizy.

W postępowaniu karnym istotne może być między innymi to, jak przedsiębiorca oceniał model współpracy, jakie informacje posiadał oraz czy korzystał wcześniej z profesjonalnego doradztwa.

Statusfeststellungsverfahren przed Deutsche Rentenversicherung

Wątpliwości dotyczące statusu osoby wykonującej usługi mogą być przedmiotem Statusfeststellungsverfahren.

Postępowanie prowadzone przez Deutsche Rentenversicherung Bund służy ustaleniu, czy konkretna działalność stanowi rzeczywiste samozatrudnienie, czy też zatrudnienie zależne.

Dla późniejszego postępowania karnego za Scheinselbstständigkeit istotne może być również to, czy wcześniej podejmowano działania mające na celu wyjaśnienie statusu prawnego współpracy.

Dokumentacja dotycząca takich działań może mieć znaczenie przy ocenie osobistej odpowiedzialności podejrzanego.

Kontrola Deutsche Rentenversicherung i Zoll

Podejrzenie Scheinselbstständigkeit w Pflege może powstać podczas kontroli prowadzonej przez Deutsche Rentenversicherung albo Finanzkontrolle Schwarzarbeit (FKS).

Organy mogą analizować umowy, faktury, grafiki dyżurów, przelewy, dokumentację wynagrodzeń oraz korespondencję pomiędzy placówką i osobami wykonującymi usługi.

Szczególnie istotne może być ustalenie, kto w praktyce decydował o miejscu, czasie i sposobie wykonywania pracy.

Dokumenty należy jednak oceniać w pełnym kontekście. Pojedynczy grafik albo jedna wiadomość nie muszą jeszcze przesądzać o statusie konkretnej osoby.

Przeszukanie Pflegedienst lub mieszkania

W poważniejszych sprawach dotyczących Scheinselbstständigkeit i Schwarzarbeit w Niemczech może dojść do przeszukania siedziby przedsiębiorstwa, biura albo mieszkania.

Zabezpieczane mogą być komputery, telefony, umowy, faktury, grafiki pracy, dokumentacja księgowa i korespondencja.

Samo przeszukanie przez Zoll lub prokuraturę nie oznacza jednak udowodnienia zarzutów.

Obrona powinna ustalić, na jakich informacjach oparto podejrzenie oraz czy zgromadzone dokumenty rzeczywiście potwierdzają stanowisko organów.

Nie składaj pochopnych wyjaśnień

Osoba podejrzana w postępowaniu karnym w Niemczech ma prawo do odmowy składania wyjaśnień.

Sprawy dotyczące Scheinselbstständigkeit są często bardzo obszerne. Jedno postępowanie może obejmować wielu opiekunów, kilka lat działalności oraz tysiące dokumentów.

Natychmiastowe tłumaczenie całego modelu współpracy bez znajomości materiału dowodowego może utrudnić późniejszą obronę.

Dlatego przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień warto najpierw uzyskać Akteneinsicht, czyli dostęp do akt postępowania, i dokładnie sprawdzić, jakie zarzuty oraz dowody posiadają organy.

Jak wygląda skuteczna obrona przed zarzutem Scheinselbstständigkeit?

Skuteczna obrona przed zarzutem Scheinselbstständigkeit w opiece w Niemczech wymaga szczegółowej analizy rzeczywistego sposobu wykonywania usług.

Należy zbadać umowy, faktury, grafiki, zakres swobody opiekuna, sposób przydzielania zleceń, liczbę klientów, organizację pracy oraz ewentualne ryzyko gospodarcze ponoszone przez osobę samozatrudnioną.

Jeżeli postępowanie obejmuje wiele osób, status każdego opiekuna powinien zostać oceniony indywidualnie. Nie należy automatycznie przenosić ustaleń dotyczących jednej osoby na wszystkich pozostałych.

W przypadku zarzutu § 266a StGB należy również dokładnie sprawdzić wysokość wyliczonych składek oraz okres, którego dotyczą zarzuty.

W postępowaniu karnym trzeba dodatkowo zbadać osobistą odpowiedzialność konkretnego przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej.

Celem obrony może być zakwestionowanie przyjętego przez organy statusu zatrudnienia, ograniczenie zakresu zarzutów, zakwestionowanie wysokości zaległych składek, wykazanie braku wymaganej umyślności albo – jeżeli istnieją odpowiednie podstawy – umorzenie postępowania karnego w Niemczech.

Rechtsanwalt Andreas Junge – obrona w sprawach o Scheinselbstständigkeit w całych Niemczech

Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht oraz certyfikowanym doradcą w zakresie prawa karnego skarbowego. Posiada wieloletnie doświadczenie w sprawach dotyczących Scheinselbstständigkeit, Schwarzarbeit, § 266a StGB, składek na ubezpieczenia społeczne oraz odpowiedzialności przedsiębiorców.

Reprezentuje polskich przedsiębiorców, osoby prowadzące Pflegedienst w Niemczech, opiekunów oraz innych klientów przed organami kontrolnymi, prokuraturami i sądami na terenie całych Niemiec.

W sprawach dotyczących pozornego samozatrudnienia w branży opiekuńczej szczególnie istotne jest połączenie doświadczenia w prawie karnym z dokładną analizą rzeczywistego modelu współpracy i dokumentacji przedsiębiorstwa.

W prowadzonych przez Rechtsanwalt Andreas Junge porównywalnych sprawach ponadprzeciętnie wiele postępowań kończy się umorzeniem. Nie stanowi to gwarancji wyniku konkretnego postępowania, ponieważ każda sprawa zależy od indywidualnych okoliczności i materiału dowodowego. Pokazuje jednak znaczenie szybkiej, profesjonalnej i konsekwentnie prowadzonej obrony.

Zarzut Scheinselbstständigkeit w Pflege nie oznacza skazania

Samo wszczęcie postępowania karnego z powodu Scheinselbstständigkeit w branży opiekuńczej w Niemczech nie oznacza, że podejrzany popełnił przestępstwo.

Należy dokładnie rozróżnić ocenę statusu ubezpieczeniowego od indywidualnej odpowiedzialności karnej. Nawet jeżeli organy uznają, że dana osoba powinna była być traktowana jako pracownik, nadal konieczne jest zbadanie, czy konkretnej osobie można przypisać odpowiedzialność karną.

Wczesne zaangażowanie doświadczonego adwokata od Scheinselbstständigkeit w Niemczech pozwala uzyskać dostęp do akt, przeanalizować ustalenia Deutsche Rentenversicherung, Zoll i prokuratury oraz przygotować indywidualną strategię obrony.

Dla polskich przedsiębiorców i osób działających w branży opiekuńczej w Niemczech profesjonalna obrona może mieć zasadnicze znaczenie dla ograniczenia konsekwencji postępowania oraz ochrony dalszej działalności zawodowej.