Schwarzarbeit w branży budowlanej w Niemczech – postępowanie karne przeciwko Polakom na praktycznym przykładzie

Zarzut Schwarzarbeit w branży budowlanej w Niemczech może prowadzić do poważnego postępowania karnego przeciwko Polakom w Niemczech. Dotyczy to przede wszystkim właścicieli firm budowlanych, Geschäftsführer, podwykonawców oraz osób odpowiedzialnych za zatrudnianie pracowników. Branża budowlana znajduje się pod szczególną kontrolą Zoll oraz Finanzkontrolle Schwarzarbeit (FKS), a kontrola przeprowadzona bezpośrednio na budowie może stać się początkiem rozległego postępowania karnego.

W praktyce zarzuty dotyczą często niezgłoszonych pracowników, zaniżania liczby przepracowanych godzin, częściowego wypłacania wynagrodzenia gotówką, korzystania z Scheinselbstständige, nieodprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne albo nieprawidłowego korzystania z podwykonawców.

Dla polskiego przedsiębiorcy sytuacja może być szczególnie skomplikowana, ponieważ działalność budowlana w Niemczech często obejmuje polskich pracowników, niemieckich zleceniodawców, firmy podwykonawcze oraz rozliczenia transgraniczne.

Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht oraz certyfikowanym doradcą w zakresie Steuerstrafrecht. Od wielu lat reprezentuje polskich przedsiębiorców i pracowników w postępowaniach dotyczących Schwarzarbeit w Niemczech. Prowadzi obronę przed Zoll, prokuraturami oraz sądami na terenie całych Niemiec.

Praktyczny przykład – polska firma budowlana podczas kontroli Zoll

Polski przedsiębiorca prowadzi firmę remontowo-budowlaną i realizuje większe zlecenie w Niemczech. Na budowie pracuje kilkunastu Polaków. Część jest zatrudniona bezpośrednio przez jego firmę, natomiast inni prowadzą własną działalność gospodarczą i wystawiają faktury jako podwykonawcy.

Pewnego dnia na budowie pojawiają się funkcjonariusze Finanzkontrolle Schwarzarbeit.

Kontrolują dokumenty i pytają pracujące osoby między innymi o to, kto ustala godziny pracy, kto wydaje polecenia, kto dostarcza narzędzia, ile wynosi wynagrodzenie i w jaki sposób jest wypłacane.

Jeden z pracowników twierdzi, że oficjalnie pracuje tylko 20 godzin tygodniowo, chociaż w rzeczywistości pracuje znacznie dłużej. Inny mówi, że część wynagrodzenia otrzymuje gotówką. Kilka kolejnych osób przedstawia się jako samodzielni przedsiębiorcy, ale informuje Zoll, że codziennie pracują według grafiku przygotowanego przez właściciela firmy.

Po pewnym czasie przedsiębiorca dowiaduje się, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie karne wegen Schwarzarbeit oraz postępowanie w związku z podejrzeniem naruszenia § 266a StGB.

Czy kontrola Zoll oznacza popełnienie przestępstwa?

Nie. Sama kontrola Zoll na budowie ani nawet wszczęcie postępowania karnego nie oznaczają, że przedsiębiorca dopuścił się Schwarzarbeit.

W przedstawionym przykładzie trzeba dokładnie ustalić status każdej osoby pracującej na budowie.

Może się okazać, że część osób była prawidłowo zatrudniona, inne rzeczywiście prowadziły samodzielną działalność jako legalni podwykonawcy, a niektóre wypowiedzi złożone podczas kontroli wynikały z nieporozumienia lub niepełnej znajomości sytuacji prawnej.

Nie można więc automatycznie przenosić ustaleń dotyczących jednego pracownika na całą firmę.

§ 266a StGB – nieodprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne

Jednym z najpoważniejszych zarzutów związanych z Schwarzarbeit w Niemczech jest naruszenie § 266a StGB.

Jeżeli organy uznają, że przedsiębiorca zatrudniał pracowników bez prawidłowego zgłoszenia albo wykazywał zbyt niskie wynagrodzenie, mogą zostać wyliczone zaległe składki na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli postępowanie obejmuje wielu pracowników i kilka lat działalności, wyliczone kwoty mogą być bardzo wysokie.

W ramach obrony w sprawie z § 266a StGB trzeba dokładnie sprawdzić, czy konkretne osoby rzeczywiście podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu jako pracownicy, jaki był ich rzeczywisty czas pracy oraz czy wyliczenia organów są prawidłowe.

Zaniżanie liczby godzin pracy jako zarzut

W przedstawionym przykładzie jeden z pracowników twierdzi, że oficjalnie zgłoszono 20 godzin pracy tygodniowo, podczas gdy faktycznie pracował 40 godzin.

Taka wypowiedź może prowadzić do podejrzenia, że pracodawca celowo zaniżał wymiar czasu pracy, aby odprowadzać niższe składki.

Nie oznacza to jednak, że zeznanie jednego pracownika automatycznie przesądza o odpowiedzialności przedsiębiorcy.

Należy porównać jego wypowiedź z grafikami, dokumentacją budowy, ewidencją czasu pracy, wiadomościami, przelewami oraz zeznaniami innych osób.

W postępowaniu karnym o Schwarzarbeit dokładne ustalenie rzeczywistego czasu pracy może mieć zasadnicze znaczenie dla zakresu odpowiedzialności.

Wynagrodzenie wypłacane gotówką

W branży budowlanej organy zwracają szczególną uwagę na wynagrodzenie wypłacane gotówką.

Sama wypłata pieniędzy w gotówce nie oznacza jednak automatycznie Schwarzarbeit.

Decydujące znaczenie ma między innymi to, czy wynagrodzenie zostało prawidłowo udokumentowane i uwzględnione przy rozliczeniu podatków oraz składek na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli część pracowników otrzymywała gotówkę, należy więc dokładnie ustalić charakter poszczególnych płatności i sposób ich rozliczenia.

Scheinselbstständigkeit w branży budowlanej

Szczególnie częstym problemem jest Scheinselbstständigkeit w budownictwie, czyli pozorne samozatrudnienie.

Samo posiadanie Gewerbe i wystawianie faktur nie przesądza jeszcze o rzeczywistym statusie osoby wykonującej pracę. Organy analizują przede wszystkim faktyczny sposób współpracy.

Znaczenie może mieć to, czy wykonawca sam organizował swoją pracę, posiadał własnych klientów i narzędzia, ponosił ryzyko gospodarcze oraz w jakim stopniu podlegał poleceniom zleceniodawcy.

Nie można jednak automatycznie uznać każdego podwykonawcy za pracownika. Status każdego podwykonawcy wymaga indywidualnej analizy.

Podwykonawcy w polskiej firmie budowlanej

Korzystanie z podwykonawców w Niemczech jest normalnym i legalnym modelem prowadzenia działalności gospodarczej.

Problemy mogą pojawić się wtedy, gdy organy uznają, że firma podwykonawcza istnieje tylko formalnie albo osoby przedstawiane jako niezależni przedsiębiorcy są faktycznie zintegrowane z działalnością głównego wykonawcy.

W takich sprawach trzeba przeanalizować umowy, faktury, protokoły odbioru, sposób wydawania poleceń, organizację pracy oraz rzeczywistą samodzielność podwykonawców.

Dla obrony przed zarzutem Schwarzarbeit szczególnie ważne jest również oddzielenie ewentualnych nieprawidłowości podwykonawcy od odpowiedzialności głównego przedsiębiorcy.

Zeznania pracowników nie zawsze pokazują pełny obraz

Podczas kontroli Finanzkontrolle Schwarzarbeit funkcjonariusze często od razu przesłuchują osoby znajdujące się na budowie.

Pracownicy i podwykonawcy mogą jednak nie znać wszystkich formalnych zasad współpracy. W przypadku polskich pracowników może dodatkowo pojawić się problem językowy albo niezrozumienie znaczenia konkretnych pytań.

Dlatego wypowiedzi złożone podczas kontroli powinny zostać porównane z pozostałymi dowodami.

Jeżeli przykładowo podwykonawca twierdzi, że „szef ustalał godziny pracy”, trzeba wyjaśnić, czy rzeczywiście chodziło o podporządkowanie pracownicze, czy tylko o konieczność koordynowania prac wielu firm na jednej budowie.

Takie szczegóły mogą mieć ogromne znaczenie dla obrony w sprawie o Scheinselbstständigkeit i Schwarzarbeit.

Przeszukanie firmy i mieszkania przedsiębiorcy

Jeżeli podejrzenie jest poważniejsze, może dojść do przeszukania firmy budowlanej, biura, magazynu albo prywatnego mieszkania przedsiębiorcy.

Zabezpieczane mogą być telefony, komputery, umowy, faktury, dokumentacja księgowa, ewidencja czasu pracy, listy pracowników oraz korespondencja z podwykonawcami.

Samo przeszukanie przez Zoll lub prokuraturę nie oznacza jednak, że zarzuty zostały udowodnione.

Po przeszukaniu należy przede wszystkim ustalić, jakich osób, jakich budów i jakiego okresu dotyczy postępowanie.

Schwarzarbeit może prowadzić również do zarzutu Steuerhinterziehung

Postępowania dotyczące nielegalnego zatrudnienia często mają również konsekwencje podatkowe.

Jeżeli organy twierdzą, że część wynagrodzeń nie została oficjalnie rozliczona, mogą badać prawidłowość odprowadzania Lohnsteuer.

Jeżeli dodatkowo zakwestionowane zostaną faktury podwykonawców, postępowanie może dotyczyć również VAT oraz Steuerhinterziehung.

Jedna kontrola budowy może więc prowadzić do postępowania dotyczącego jednocześnie Schwarzarbeit, § 266a StGB, Lohnsteuer, Umsatzsteuer oraz Scheinselbstständigkeit.

Dlatego szczególnie ważna może być obrona obejmująca zarówno prawo karne, jak i Steuerstrafrecht.

Nie składaj pochopnych wyjaśnień podczas kontroli

Przedsiębiorca może chcieć natychmiast wyjaśnić funkcjonariuszom, dlaczego konkretne osoby znajdują się na budowie i na jakiej podstawie wykonują pracę.

Może to jednak prowadzić do niepotrzebnych problemów.

Bez znajomości pełnego zakresu podejrzenia trudno przewidzieć, w jaki sposób poszczególne wypowiedzi zostaną później wykorzystane.

Osoba występująca jako Beschuldigter w Niemczech ma prawo do odmowy składania wyjaśnień.

Profesjonalna obrona powinna dlatego rozpocząć się od uzyskania Akteneinsicht, a następnie szczegółowej analizy materiału dowodowego.

Jak wygląda skuteczna obrona przed zarzutem Schwarzarbeit?

W przedstawionym przykładzie skuteczna obrona przedsiębiorcy budowlanego powinna rozpocząć się od indywidualnej analizy sytuacji każdego pracownika i podwykonawcy.

Trzeba sprawdzić umowy, zgłoszenia, wynagrodzenia, ewidencję czasu pracy, faktury oraz rzeczywisty sposób wykonywania zleceń.

Jeżeli organy twierdzą, że niektóre osoby były Scheinselbstständige, należy dokładnie zbadać ich faktyczną samodzielność.

Jeżeli zarzut dotyczy zaniżonej liczby godzin, trzeba zweryfikować sposób, w jaki Zoll ustalił rzeczywisty czas pracy.

Jeżeli natomiast organy wyliczyły wysokie zaległości składkowe, konieczne jest sprawdzenie, czy metoda obliczeń jest prawidłowa oraz czy uwzględniono właściwe osoby i okresy.

Nie każda nieprawidłowość oznacza odpowiedzialność karną właściciela firmy

Ważnym elementem obrony jest ustalenie indywidualnej odpowiedzialności przedsiębiorcy.

W większej firmie sprawami zatrudnienia może zajmować się kierownik budowy, pracownik administracyjny, księgowy albo zewnętrzne biuro.

Nie oznacza to automatycznie braku odpowiedzialności właściciela firmy. Organy muszą jednak ustalić jego rzeczywistą rolę, wiedzę oraz udział w zarzucanych działaniach.

Nieprawidłowość po stronie podwykonawcy, błąd księgowy albo samodzielne zachowanie pracownika nie powinny bez dalszej analizy prowadzić do automatycznego przyjęcia świadomego działania przedsiębiorcy.

Rechtsanwalt Andreas Junge – obrona Polaków w sprawach o Schwarzarbeit

Rechtsanwalt Andreas Junge jest Fachanwalt für Strafrecht oraz certyfikowanym doradcą w zakresie Steuerstrafrecht.

Od wielu lat reprezentuje polskich przedsiębiorców oraz pracowników w postępowaniach karnych w Niemczech, w szczególności w sprawach dotyczących Schwarzarbeit, § 266a StGB, Scheinselbstständigkeit, zatrudniania podwykonawców oraz powiązanych zarzutów podatkowych.

Prowadzi obronę przed Zoll, Finanzkontrolle Schwarzarbeit, prokuraturami oraz sądami na terenie całych Niemiec.

W sprawach dotyczących branży budowlanej szczególne znaczenie ma dokładna analiza dokumentacji dotyczącej pracowników, podwykonawców, czasu pracy, płatności i rzeczywistego sposobu organizacji budowy.

W prowadzonych przez Rechtsanwalt Andreas Junge porównywalnych sprawach ponadprzeciętnie wiele postępowań kończy się umorzeniem. Nie stanowi to gwarancji wyniku konkretnego postępowania, ponieważ każda sprawa zależy od indywidualnych okoliczności i materiału dowodowego. Pokazuje jednak znaczenie profesjonalnej i odpowiednio wcześnie rozpoczętej obrony.

Kontrola Zoll nie oznacza automatycznie skazania

Praktyczny przykład pokazuje, że nawet obciążające wypowiedzi pracowników i zabezpieczenie obszernej dokumentacji nie oznaczają jeszcze, że odpowiedzialność przedsiębiorcy została udowodniona.

Należy dokładnie ustalić, kto rzeczywiście był pracownikiem, kto legalnym podwykonawcą, ile godzin faktycznie przepracowano, jakie wynagrodzenia wypłacono oraz co wiedział przedsiębiorca.

Wczesne zaangażowanie doświadczonego adwokata od Schwarzarbeit w branży budowlanej w Niemczech pozwala uzyskać dostęp do akt, zweryfikować dowody oraz sprawdzić wyliczenia Zoll i prokuratury.

Dla polskiego przedsiębiorcy może to mieć zasadnicze znaczenie dla zakwestionowania lub ograniczenia zarzutów, ochrony firmy i majątku oraz – jeżeli pozwala na to sytuacja prawna i dowodowa – osiągnięcia umorzenia postępowania karnego w Niemczech.